Advertentie
Een jaar na zijn vertrek bij Intel staat Pat Gelsinger opnieuw in het middelpunt van de halfgeleiderwereld. Niet langer als CEO van een chipgigant, maar als investeerder bij Playground Global en als drijvende kracht achter startup xLight.
Het bedrijf haalde onlangs een voorlopige toezegging binnen van maximaal 150 miljoen US dollar aan steun van het Amerikaanse ministerie van Handel, waarbij de overheid zelfs aandeelhouder zou worden.
Die steun is opvallend en gevoelig tegelijk. In Silicon Valley zorgt het idee dat de overheid actief aandelen neemt in technologiebedrijven voor ongemak, omdat het botst met het klassieke vrije-marktdenken. Gelsinger zelf lijkt daar weinig mee bezig. Zijn focus ligt volledig op wat hij ziet als de grootste rem op verdere chipinnovatie: lithografie.
Volgens Gelsinger is precies dát het domein waar Moore’s Law opnieuw kan worden aangejaagd. xLight ontwikkelt namelijk gigantische installaties met zogeheten free electron lasers, die extreem ultraviolet licht met golflengtes tot 2 nanometer kunnen opwekken. Ter vergelijking: de huidige EUV-machines van ASML werken met 13,5 nanometer. Kortere golflengtes betekenen in theorie kleinere transistoren en krachtigere chips.
Licht als nutsvoorziening, niet als machineonderdeel
Onder leiding van ingenieur Nicholas Kelez kiest xLight voor een radicaal andere aanpak dan ASML. Waar bestaande lithografiemachines hun eigen lichtbron bevatten, wil xLight het licht extern opwekken en verdelen, vergelijkbaar met elektriciteit of koeling als nutsvoorziening. Dat maakt veel krachtigere lichtbronnen mogelijk, zonder de fysieke beperkingen van één compacte machine.
De eerste testwafers staan gepland voor 2028, met een eerste commercieel systeem in 2029. Opmerkelijk is dat xLight niet direct de strijd met ASML wil aangaan, maar juist samenwerkt met het Nederlandse bedrijf en partners zoals Zeiss om de technologie te integreren in bestaande scanners. Grote chipfabrikanten hebben zich voorlopig nog niet vastgelegd als klant, al lopen de gesprekken wel.
Strategische gok met grote geopolitieke impact
De betrokkenheid van de Amerikaanse overheid maakt van xLight meer dan een gewone startup. De investering past in een bredere strategie om de VS minder afhankelijk te maken van buitenlandse chiptechnologie, met ASML in een sleutelrol binnen Europa. Als xLight slaagt, krijgt Amerika voor het eerst in decennia weer invloed op het meest kritische onderdeel van chipproductie.
Dat zet ook druk op bestaande machtsverhoudingen. ASML blijft op korte termijn onaantastbaar, maar xLight introduceert op lange termijn een potentieel alternatief. Tegelijk past deze ontwikkeling in de bredere trend waarbij staten steeds actiever ingrijpen in strategische sectoren als halfgeleiders, energie en AI. Gelsinger verdedigt dat standpunt nadrukkelijk: volgens hem doen concurrerende landen als China daar al jaren niet anders.
Voor Intel is dit alles extra pijnlijk. Waar Gelsinger ooit probeerde het bedrijf technologisch te herpositioneren, jaagt hij diezelfde doorbraak nu na via een externe startup. Indirect blijft hij zo toch invloed uitoefenen op de toekomst van de industrie die hij zelf mede vormgaf.
Blik op de toekomst
xLight heeft inmiddels 40 miljoen dollar aan privaat kapitaal opgehaald en bereidt een nieuwe financieringsronde voor. Daarnaast staat een eerste productielocatie gepland in de staat New York. Of dit alles leidt tot daadwerkelijke verstoring van de lithografiemarkt, zal pas richting het einde van dit decennium blijken.
Voor Gelsinger is het in elk geval meer dan een investering. Het is een poging om zijn levenswerk voort te zetten, zelfs buiten Intel. En hoewel hij met een knipoog zegt dat hij zijn weekenden deels heeft teruggekregen, is één ding duidelijk: zijn missie om Moore’s Law te redden is allesbehalve afgerond.